# 14 Hecalı Vəzn — Divani

> Qoşmadan daha uzun, daha fəlsəfi. 14 heca, 7+7 duraq. Aşıq sənətinin "ağır" forması.

## Tərif
Divani — 14 hecalı, dörd misralıq bənd quruluşunda olan klassik aşıq formasıdır. Hər misra 14 heca, 7+7 duraq. Mövzu çox vaxt fəlsəfi, ictimai, hikmət əsaslı.

## Quruluş
- Hər misra **14 heca**
- Duraq sistemi: **7+7** (ən geniş) və ya **4+4+3+3**
- Bənd: 4 misra
- Adi uzunluq: 5-7 bənd
- Sonuncu bənddə təxəllüs

## Qafiyə sxemi
Klassik divani: aaab cccb dddb...
Rədif (b) hər bəndin son misrasında təkrarlanır.

```
a — Aşiq olub gəzdim mən bu cahanın hər küncünü, dağ-daşın
a — Çox sevənlər gördüm yarsız qalan, gözündə yaşın
a — Eşq oduyla yandı sinələr, sönmədi heç o atəş
b — Bu dünyada vəfa varmış, demə yox, varmış sözün
```

## Duraq: 7+7
```
Aşiq olub gəzdim mən / bu cahanın hər küncünü  (7+7)
Çox sevənlər gördüm yarsız / qalan, gözündə yaşın  (7+7)
Eşq oduyla yandı sinə / sönmədi heç o atəş  (7+7)
Bu dünyada vəfa varmış, / demə yox, varmış sözün  (7+7)
```

## Divaninin xüsusiyyətləri
- **Dərin mövzular**: hikmət, fəlsəfə, ictimai tənqid, məhəbbətin əzəlilik fəlsəfəsi
- **Ağır söz**: divani üçün dərin lüğət lazımdır (təşbeh, istiarə zəngin)
- **Aşıq sənətinin "ali" forması**: ustad aşıqlar divani master sayılır
- **Az istifadə**: qoşma və gəraylıdan daha az yazılır (çətin formdur)

## Aşıq Ələsgər tipik divani

```
Aşiq olub bu dünyanın hər küncünü dolaşdım,
Sevdim, yandım, eşq odunda könül-canım yağışdım.
Bir vəfa görmədim heç kimsədə, demə yalandı bu söz,
Ələsgər, sözün doğrudur, vəfa axtarma bu cahanda.
```

## Müasir tətbiq

### Pop-rok ballada (Ramiz Rövşən sayağı söz, müasir musiqi)
```
Bu küçələr şahidim, gecənin sirrini bilirlər,  (14)
Səni gözlədim hər çiraq sönəndən sonra göydə,  (14)
Vaxt aldı, vaxt verdi, amma sənin yerini doldurmadı,  (14 — yoxlamaq lazımdır)
Bilirəm sevgi əbədi, amma vəfa bir röyadır.  (14)
```

### Rap verse-də divani disiplini (HOST sayağı)
```
Söz açıram bu dünyanın hər künc-bucağında, hər zamana,  (14)
Səhnədəyəm, dinləyici qulaq verir mənə hər anda,  (14)
Müsiqim hekayəm, hekayəm həyat, həyatım sən ananın,  (14)
Bu sözlər cərəyandır, açar gözlərini hər insanın.  (14)
```

## 14 Hecalı Divaninin Gücü
- **Kompleks fikir**: bir misraya bütöv bir paraqraf düşə bilər
- **Dramatic build**: uzun misra dramatik gərginliyi gücləndirir
- **Fəlsəfi məzmun**: dərin mövzular üçün ideal
- **Kraliyət hissi**: divani məcclis şeiri kimi səslənir, ali ton

## Müasir musiqidə divani izləri
- Klassik bəstəkar musiqisində (Üzeyir Hacıbəyov dövrü) divani uyğunlaşdırmaları
- Səməd Vurğun şeirlərinin bəzilərinin musiqi versiyaları divani vəznli
- Müasir folk-pop "ağır" mahnılarda divani disiplini izlənir
- Bəzi muğam mahnılarında divani vəzn dominant

## Suno üçün
```
[Lyrics in Azerbaijani 14 hecalı divani vəznində, 7+7 duraq, aaab + 
cccb qafiyə sxemi (rədif), 5 bəndlik mahnı, fəlsəfi mövzu (dünyanın 
vəfasızlığı, eşqin əbədiliyi), aşıq sənəti tonalitə, dramatic divani 
musiqi düzümü]
```

## Divani yazma metodu
1. **Ağır mövzu seç** — fəlsəfi, hikmət, ictimai
2. **Söz ehtiyatını hazırla** — divani üçün zəngin lüğət lazımdır
3. **7+7 duraqı sabit saxla** — pozulması formanı çökərdir
4. **Hər misrada bütöv fikir** — yarımçıq misra divaniyə yaraşmır
5. **Son bənddə kulminasiya** — divani aram-aram qalxır, sonda zirvə
6. **Təxəllüs** klassik divanidə şərt

## Yanlışlar — qaçınmaq
- 13, 15 və ya 12 heca işlətmə
- 7+7 duraqdan kənara çıxma
- Sadə dil (divani nəcib söz tələb edir)
- Qısa, kəskin emosiya (bayatı mövzusu) — divani ağır mövzu istəyir
- Mövzunu yarımçıq qoymaq

## Qoşma və gəraylıdan fərq
| Forma | Heca | Duraq | Mövzu xarakteri |
|-------|------|-------|-----------------|
| Bayatı | 7 | 4+3 | Qısa, kəskin emosiya |
| Gəraylı | 8 | 4+4 | Lirik, axıcı |
| Qoşma | 11 | 6+5 | Geniş spektr |
| **Divani** | **14** | **7+7** | **Fəlsəfi, ağır, hikmət** |

## İnstrumentlərlə uyğunluq
- **Tar + kamança** (klassik müşayiət)
- **Saz** (aşıq versiyası)
- **Orkestr** (operatic uyğunlaşdırma)
- **Piano** (müasir kamera versiyası)
- **String quartet** (chamber-folk fusion)

## Rapı ilə bağlantı
14 hecalı uzun misra modern rap "long bar" texnikasına yaxındır. HOST grupu və müasir Azərbaycan rap-i divani disiplinini hip-hop-a uyğunlaşdırmaqda təcrübə edir.
